Iğdır ve Ağrı Dağı İsyanı

GİRİŞ Değerli okuyucular! Bu yazı dizisi dört bölüm halinde devam edecektir. Bugün 1945-50 arası dönemi ele alacağım. Daha sonra sırasıyla 1950-55, 1955-60 ve nihayet 1960-65 dönemlerini kapsayacaktır. Iğdır tarihi,1912 yılından günümüze bir bakıma zincirleme ve sanki birbirinden kopuk süreçler halinde seyretmiştir. IĞDIR 1919 isimli kitabımda 1912-1920 yılları arasında Iğdır bölgesinde yaşananları kaleme aldım. Çok geçmeden 1926-32 yılları arasında etkisini tüm …

İNSAN,SANAT,  IĞDIR Tarih 12 Eylül 1940. Yer, Fransa’nın güneyinde küçük bir kasaba. Adı Lascaux (Lasko). 18 yaşındaki Marcel Ravida isimli bir çocuk, köpeğini gezdirirken, köpeği bir çukura düşer. Köpeğini çıkarmaya gücü yetmez. Üç arkadaşından yardım ister. Dört kafadar iş bölümü yaparlar, ip sarkıtarak 15 m derinliğindeki çukura inerler. Köpek bu kadar yüksekten düşmesine rağmen hafif sıyrıklarla kurtulmuştur. Çukura inen iki …

AŞİRET YAPISI VE FEODALİZM Değerli okuyucular! Daha önce aşiretlerin tarihsel gelişimiyle ilgili olarak bir yazı yayınlamış, aşiret ve aşiretçilikle ilgili görüşlerimi kamuoyuyla paylaşmıştım. O yazıyı okuma şansı bulamayan okuyucularım isterlerse yandaki linki tıklayıp bu yazıya ulaşabilirler. (https://hunacademy.com/asiretcilik-ve-toplumsal-gerceklik/) Neden ikinci kez bu konuyu ele almak zorunda kaldığımı ifade etmek istiyorum. Özellikle sol cenahta yer alan bazı parti yöneticileri ve üyeleri, yazılarında ve …

HÜMANİZM, KARL MARKS, NUMAN EFENDİ Değerli okuyucularım! Kısa yazamıyorum. Bu benim bir hastalığım. Tedavisi yok. Benim bu eksikliğimi hoş görüp yazının uzunluğunun vermiş olabileceği sıkkınlığı bir kenara bırakarak, bu önemli yazıyı sonuna kadar okumanızı yürekten tavsiye ederim. Bu yazımda Karl Marks ve Numan Efendi arasında bir bağ kurmaya çalışacağım. Çoğunuz Numan Efendi ismini belki de ilk kez duymuş olacaksınız. Önemi …

ZELİŞ İLE ABBAS (BÖLÜM 2) Değerli okuyucularım! Daha önce söz verdiğim gibi arada bir köşe yazımı çocuklara ve gençlere (6-18 yaş grubu) ayıracağım. Bugün Zeliş ile Abbas’ın İkinci Bölümünü okuyacaksınız. Pek yakında Zeliş ile Abbas, IĞDIR MASALLARI ismiyle kitap olarak yayımlanacaktır. KAHRAMANLARIMIZI HATIRLAYALIM ZELİŞ ABBAS ZELİŞ’İN KEDİSİ BOBİŞ DONDURMA KEYFİ SOKAK DONDURMACISI Sokak dondurmacısı tozlu yolda arabasını iteliyor, gür sesiyle, …

ZELİŞ İLE ABBAS’IN MASALLARI Merhaba ey güzel çocuklar! Sizleri unutmadım. Şimdiye kadar babalarınız, amcalarınız, dayılarınız, halalarınız, teyzeleriniz için yazdım. Bugün sizin için yazacağım. La Fontaine (Fonten) masallarının adını hiç duydunuz mu? Okuduğunuza eminim. İsterseniz biraz La Fontain (la fonten) isimli yazardan bahsedeyim, ondan sonra kendi masallarımıza yani nağıllarımıza geri dönelim. La Fonten masallarını yazan bir Fransız’dı. Gerçek ismi Jean de …

SHAKESPEARE, AHMED-İ HANİ,  GOETHE Değerli okuyucularım! Koronavirüs dünyayı kasıp kavuruyor. Henüz önümüzü göremiyoruz. Sabırlı olmalı ve karantina koşullarına uymalıyız. Dedikodulara ve komplo teorilerine itibar etmeyiniz. Bu gibi durumlarda iki türlü panik oluşur: Birincisi, her şeyden ve her kesten şüphelenme. İkincisi, bir çözüm bulunamayacağına yönelik bir korkuya kapılma. Şuna kesinlikle inanmanızı istiyorum: İnsanlık er geç aşıyı bu yıl içinde bulacaktır. Buna …

IĞDIRLI BİR SAMARİTAN Değerli okuyucularım! Samaritan kelimesi günlük yaşantımızda yer alan bir kelime değildir. Hemen hemen hiç kullanılmaz. Yardımsever anlamına gelir. Tek farkla ki samaritan öyle bir yardımseverdir ki başkasının hayatını kurtarabilmek için kendi hayatını feda etmeye hazırdır. Çocukluk yıllarımda böyle bir samaritan tanıdım: Selçuk Ayrım. Babası Merhum Ferit Amca aslen Pernavut (Gaziler) kökenliydi. Milli kahramanımız Şamil Ayrım’ın ailesindendi. Ferit …

AL CAPONE  VE IĞDIR Al Capone (El kapon) İtalyan asıllı ünlü bir mafya liderinin adıdır. Dünyada tanımayan yoktur. Hakkında birçok filmler yapıldı. Kitaplar yazıldı. Niçin bugünkü makalemde Al Capone hakkında yazmak istediğimi en sona saklıyorum. Önce isterseniz bütün dünya mafya liderlerine örnek olmuş, bir anlamda Mafya’nın temel kurallarını belirlemiş Al Capone’nun hayatına bir göz atalım. 17 Ocak 1899 yılında New …

Değerli okuyucular, Nevruz/Newroz bayramına girdiğimiz bugünlerde kimsenin yüzü gülmüyor. Bu durum bütün dünya için de geçerlidir. Gizli bir korku herkesi içten içe kemirmekte, hep birlikte sonu belli olmayan bir geleceğe doğru yol almaktayız. Böyle bir günde içinizi daha da karartan bir yazı yazmak istemezdim. Ama gerçeklerle yüzleşmek zorundayız. Her türlü ihtimale hazırlıklı olmalı, yaş, ırk, din tanımayan koronavirüspandemisine (dünya çapında …

    ALTIN İSA EFSANESİ NOT:Aşağıda okuyacağınız hikâye gerçektir. Ama yıllar geçtikçe yüzlerce versiyonu anlatılmış, ağızdan ağıza değişerek yayılmıştır. Böylece bir efsane doğmuştur. Önemli olan bu efsanenin detayında nelerin doğru olup olmadığı değil, efsanenin bizzat kendisidir. İyi okumalar diliyorum! Vaktiyle Ağrı Dağı’nın Iğdır ovasıyla buluştuğu yerde, Karasu çayı kenarında Adetli isimli bir köy varmış. Bu küçük köyde İsa isimli genç bir …

“KÜRTÇE” ÜZERİNE BİR KAÇ SÖZ Değerli okuyucular! Dikkat ederseniz Kürtçe kelimesini iki tırnak arasında yazdım çünkü Kürtçe diye bir dil yoktur. Şaşırdınız değil mi? Dünyada özellikle üniversitelerde binlerce dilbilimci var. Çok genel ve üst düzey sınıflandırmalar dışında farklı görüşlere sahiptirler ve birinin söylediğini veya tezini diğeri reddeder veya başka bir biçimde sunar. Bir anlamda dilbilim alanında karmakarışık bir durum yaşanmaktadır. …

Değerli okuyucular! İlk bakışta yukarıdaki iki kelime arasında bir bağlantı kurmanız zor olabilir. Birisi toplumbilim diğeri psikiyatri biliminin temel tanımları olan bu iki kelime her ne kadar birbirinden uzak olsalar da bir arada ele alındığında ortaya yeni bir kavram çıkmakta, birçok bilinmeyen ve anlaşılamayan toplumsal olayları anlamamıza yardımcı olmaktadırlar. Geçmişte birçok bilim insanı bu iki kelimeyi birlikte ele almış, ortaya …

THOMAS PAINE VE ZİYA GÖKALP Değerli okuyucular! Tarih vefasızdır. Gerçek kahramanları bizlere çabuk unutturur. Yıllar geçtikçe bir zamanlar tarihin en önemli devrimlerine fikir babalığı yapmış kahramanların üzerini toprakla örter, her şeyi karanlığa gömer. Bu yazının amacı isimlerini başlıkta gördüğünüz iki büyük şahsiyeti okuyucularıma hatırlatmak ve onların mücadelesini bir anlamda onurlandırmaktır. Bunu tamamen evrensel ve vicdani bir saikle yaptığımı özellikle belirtmek …

KARA SEVDA TUZAĞI VE BİR HİKAYE Ey gençler sizlere sesleniyorum! Sizlere bir anlamda yalvarıyorum: Kara Sevda tuzağına düşmeyiniz. Anlıyorum, söylediklerimden bir şey anlamadınız. Elbette aşk, sevgi, sevda gibi kelimeler hayatın en güzel yanlarını bize hatırlatan ifadelerdir. Hayatın güzelliklerini ayakta tutan temel sütunlar gibidirler. Ama ben sizlere KARA SEVDA tuzağından bahsetmek istiyorum. Kara Sevda kültürü dünyada sadece Türkiye’de vardır. Anlaşılması ve …

GENÇLİĞE EĞİTİM ÜZERİNE NASİHATLAR (2) Değerli okuyucular! Uzun bir yazı sizleri bekliyor. Amacım sorunu çok yönlü ve boyutlu ele almak, istenen hedefi daha iyi tanımlamaktır. Bir önceki yazımda gençliğin içinde bulunduğu çıkmaz durumu genel hatlarıyla özetlemiş, vahim gidişe nasıl “dur” deneceğini bu yazıma bırakmıştım. Düşünce ve önerilerimi daha etkili kılacağı umuduyla geçmişten birkaç örnek vermek istiyorum. ’78 KUŞAĞI VE TOPLUMSAL …

GENÇLİĞE EĞİTİM ÜZERİNE NASİHATLAR (1) İTÜ mezunu elektronik mühendisiyim. Sonraki yıllar Fransa, ABD ve Almanya’da gördüğüm eğitimler beni ekonomi, işletme, hukuk, felsefe konularında bilgi sahibi olmamı sağladı.İşletme Mastırını (MBA)ABD’de Wharton Business School’dan, Doktora çalışmamı da doktora hocamın yer değiştirmesi nedeniyle Freiburg Üniversitesi-Bişkek Üniversitesinde birlikte tamamladım. Özel nedenlerden dolayı Ankara’dan ayrılmam mümkün değildi. 2007yılından itibaren Ankara’daki bazı eğitim kurumlarında hocalık yapma …

GENÇLİK KUŞAKLARI  VE GENÇLİK DEVRİMİ Gençlik hiç şüphesiz toplumun en dinamik kesimidir. Gençlik kelimesini kullanırken 15-30 yaş arasını ele aldığımı başından belirteyim. 15 yıl süren bu dönem içinde ilk gençlik, gençlik ve son gençlik diye tanımlayabileceğimiz üç farklı kesim iç içe girmiştir. Birbirlerini etkilemiş, bir devamlılık izlenimi yaratmıştır. Bugün literatürde Gençlik Kuşaklarından bahsedilmektedir. Bunlardan birisi siyasi diğeri ekonomiktir. Önce siyasi …

Bir Iğdırlı Hemşeriden Akay Hocaya Açık Mektup Uzun zamandan beridir yazılarınızı okuyorum. Bir hayranınız değilim. Yazılarınızı okudukça bu devletin yıkılmasına göz dikmiş hainlerin gerçek niyetlerini okuyor gibi oluyorum. Geçmişinizi avucumun içi gibi biliyorum. DEV-GENÇ’li yıllarınız, cezaevi yıllarınız, daha sonraki yıllarda ÖZGÜRLÜK YOLU isimli Kürtçü harekete sempati duymakla kalmayıp, bizzat içinde profesyonel görevler aldığınızı  biliyorum. Yıllardır amacı Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmak olan …

IĞDIR’DA YÜZYILIN CİNAYETİ: NUMAN EFENDİ VE İSHAK BEY OLAYI NUMAN EFENDİ CİNAYETİ Iğdır, 1918-1920 yıllar arasında yaşanan korkunç bir iç savaşın geride bıraktığı yıkıntılar üzerinde yeninden canlanmaya başlarken, bu sefer yanı başında Ağrı Dağı İsyanı (1926-1930) patlak verir. Bölgede yaşayan tüm Kürtlerin hayatını ve yaşam tarzını derinden etkileyen isyan, zaman zaman alevlenip hız kazanmakta zaman zaman sessiz ama güçlü bir …

İSYANIN SON GÜNÜ İsyan artık son gününe girer. Ordu dört bir yandan hücuma geçer. Çember daraldıkça çatışmalar yoğunlaşır. Merhum Mahmut Alar son günü şöyle anlatır: “Askeri hareket toptan yok etmeyi hedeflemiyordu. Karşılıklı öldürmeler oldu fakat askerlerin sistematik bir katliam yaptıklarını işitmedim. İsteselerdi İran’a giden geçitleri de tutar ve gece hareketi yaparak bütün isyancıları temizlerlerdi. Zaten isyancıların çoğu da eşyalarını bırakarak …

HOYBUN CEMİYETİ VE SALİH PAŞA KARŞI KARŞIYA Hoybun Cemiyeti elbette askeri bir örgütlenme değildi. Üyelerinin çoğunun askeri tecrübesi hemen hemen hiç yoktu. Bu konuda en yetkin isim bir Osmanlı askeri olan Yüzbaşı İhsan Nuri idi. (1893-1976). Hoybun Cemiyeti, İhsan Nuri Bey’i “General” yani “Paşa” rütbesiyle taltif eder, Ağrı Dağı İsyanını askeri temelde örgütlemek için görevlendirir. Bu günden sonra “İhsan Nuri …

ÜÇ ŞAHSİYET ÜÇ YAKLAŞIM Değerli okuyucu! Ağrı Dağı İsyanı ile ilgili bu yazı dizisinin başında dikkatinizi bazı önemli noktalara çekmiş, sıra halinde bilginize sunmuştum. Önemli bir noktayı tekrar etmem gerektiğini düşünüyorum: Ağrı Dağı İsyanı iç içe girmiş, beklentileri farklı, davranışları farklı sarmal bir yapıdan oluşuyordu. Şu ana kadar bu gerçekliği zaten önemli ölçüde ifade etmiş bulunuyorum. Bu yazımda üç şahsiyeti …

KOTAN-SAKAN VE GELOYLU-KIZILBAŞOĞLU AŞİRET ÇATIŞMALARI GİRİŞ Değerli okuyucu! Konuları kendi bütünlükleri içinde ele almak istediğim için Ağrı Dağı İsyanı yıllarında yaşanan iki önemli aşiret çatışmasını birlikte vermek istedim. Yazı uzun olacak ama umarım okuyucuma genel bir değerlendirme yapma şansı verecektir. “Aşiret” kelimesinin birçok okuyucumun zihninde yaptığı çağrışımları duyar gibi oluyorum: Feodalizm, gericilik, ilkellik, kan davası, başıbozukluk… Bütün bu tanım ve …

BİRİNCİSİ, 1926 yılında sürgüne gönderilen Ağa ve Beyler affedilir, memleketlerine dönmelerine izin verilir. Geri dönen ağa ve beylerin çoğu haksız bir sürgünün vermiş olduğu kızgınlık ve hayal kırıklığıyla Ağrı Dağı İsyanına sempati duyar, destek verirler.

Bir önceki yazımda Ağrı Dağı İsyanının tek boyutlu olmadığını iç içe girmiş sarmal bir yapıya sahip olduğunu özellikle belirtmiştim. İlk sarmalı yani ilk nüveyi birlikte ele almış, isyan hareketinin haksız bir karara direniş olarak ortaya çıktığını ifade etmiştim. Ancak çok geçmeden harekete yeni bir boyut eklenir.

Değerli okuyucu! Yine zor bir konuyla baş başa kaldık. Hakkında çok az şey bilinen, unutulan veya unutturulan bir konuyu dikkatinize sunmamın nedeni bu isyan hareketinin sonuçlarının halen günümüze kadar varlığını devam ettirmesi, siyasi tartışmalarda kendisine yer bulmasıdır. Yazımı mümkün olduğu kadar kısa ve öz tutmaya çalışacağım.